Boeren willen wel meewerken aan wandelpaden over boerenland. Als je ze maar betrekt bij het proces.

Dit is een reactie op het artikel dat zaterdag 15 mei in de Volkskrant verscheen ‘weiland om in te wandelen’ van Toine Heijmans. Het artikel vermeldt dat het met het wandelen over boerenland en door weilanden triest gesteld is in Nederland. Boeren zijn bang voor overlast en besmetting van het vee. Voor een deel is dat waar. Het spreekwoord ‘wat een boer niet kent, vreet hij niet’ is ook in deze situaties van toepassing. Onbekendheid met ervaringen met het openstellen van het eigen land en angst voor besmetting en verstoring door honden zorgen ervoor dat menig boer niet gauw zelf het initiatief zal nemen om een boerenlandpad over eigen grond te gaan ontwikkelen, zoals het Wandelplatform-LAW, de koepel van de Nederlandse wandelorganisaties, ook in het artikel aangeeft.

Klompenpaden

Maar er zijn ook voorbeelden van wandelprojecten waar het wel lukt om door de koeienwei, over dijkjes en vergeten tussendoor-paadjes te wandelen. Binnen het concept ‘Klompenpaden’ van Landschap Erfgoed Utrecht en Stichting Landschapsbeheer Gelderland worden op verschillende locaties in beide provincies samen met de streek routes ontwikkeld waar historische paadjes in ere worden hersteld en boerenland wordt opengesteld.

Bij de ontwikkeling van klompenpaden is het streven de in de ruilverkavelingen verslonden historische verbindingen zoals kerkenpaden, jaagpaden en schoolpaadjes te herstellen. Deze paadjes liepen vaak dwars door akkers en weilanden en dus is het herstel ervan niet zomaar geregeld. Via een intensief proces met bewoners, vrijwilligers en andere locale partijen wordt de realisatie van de wandelroutes opgepakt. Op oude kaarten en met behulp van verhalen van bewoners worden de historische verbindingen opgespeurd. Vervolgens worden, samen met vrijwilligers uit het dorp, de huidige eigenaren benaderd om te kijken of er interesse is om hun terrein open te stellen. De betrokken gemeente stelt een vergoeding beschikbaar voor de meewerkende eigenaar. Zo ontstaan routes die voor een flink deel over boerenland lopen.

Veel kansen benut

Het realiseren van een wandelroute door boerenland biedt veel kansen. Door vanaf het begin samen te werken met vrijwilligers, boeren en andere partijen uit de streek is het mogelijk meer te bereiken dan alleen de aanleg van een recreatieve route.

Omdat er toch contact is met eigenaren over openstelling van hun terrein is het een kleine stap om landschappelijke inpassing van het betreffende erf door middel van streekeigen beplanting aan te kaarten. Zo krijgen de erven en het landschap langs de route door de aanleg van het wandelpad een flinke opknapbeurt. Door het proces met de locale gemeenschap op te pakken wordt ook de leefbaarheid vergroot. Bovendien wordt de locale economie versterkt door aan te sluiten bij locale initiatieven als landwinkels, horeca en kamperen bij de boer**. Doordat bewoners zo intensief betrokken zijn bij de realisatie van het pad wordt het echt “hun route” en is het niet moeilijk om mensen te vinden die na realisatie van het pad regelmatig de route willen nalopen, schoonhouden en onderhouden.

Contract en verboden voor honden

Voor het openstellen van grond ontvangen de boeren een vergoeding. Deze vergoeding is onderdeel van een meerjarig contract dat boer en gemeente samen afsluiten. Ook een aansprakelijkheidsverzekering is geregeld (in Gelderland provinciebreed en in Utrecht per gemeente). Een koe die in een sloot belandt omdat een wandelaar een hekje open laat staan is daarmee gedekt. Het onderhoud aan het pad wordt verzorgd door een vrijwilligersgroep die weer ondersteund wordt door Landschap Erfgoed Utrecht of Stichting Landschapsbeheer Gelderland.

De klompenpaden zijn verboden voor honden. Dit staat niet alleen op de folder en het startpaneel aangegeven, maar ook wanneer men het privéterrein van een particulier betreedt.

Inmiddels 27 klompenpaden in Utrecht en Gelderland

Inmiddels zijn er 27 klompenpaden gerealiseerd in Utrecht en Gelderland, variërend van 3 tot 18 km. Op 28 mei wordt alweer het 28^e pad geopend; het Huinerpad in Putten. In totaal kan daardoor meer dan 280 km door het agrarisch cultuurlandschap van Utrecht en Gelderland bewandeld worden.

Op veel paden loopt een groot deel over boerenland. Waar dat niet kan wordt gebruik gemaakt van bestaande routes of (verharde) wegen.

Van iedere route is een folder beschikbaar met uitleg over historisch grondgebruik, landschapsontwikkeling en natuur langs de route, verkrijgbaar bij de startpunten en lokale VVV’s. Op www.klompenpaden.nl staan alle routes beschreven.

Kortom; Klompenpaden passen wat ons betreft daarom ook helemaal in de trend van sociale cohesie, verantwoordelijkheid en ecologisch beheer!

**Voorbeelden van nieuwe initiatieven langs de klompenpaden

Naast cultuurhistorie worden ook nieuwe initiatieven in het buitengebied waar mogelijk in de route opgenomen. Zo voert het Harscamperpad (bij Harskamp, gemeente Ede) langs een galerie (Galerie Zuid), langs een biologische wijngaard (waarvan de wijn ook te koop is langs de route) en langs de Passiflorahoeve. Deze laatste beheert de grootste collectie passiebloemen van Europa, een tropische en een inheemse vlindertuin en een theeschenkerij.

Het Oudenhorsterpad (bij Woudenberg) loopt over het erf van hoeve De Beek. Naast verkoop van streekproducten heeft deze ‘Boerderij van het jaar 2004’ een quiltwinkel. Op de naastgelegen Grebbelinie is een deel van de oorspronkelijke loopgraaf hersteld. Niet alleen bestaande initiatieven worden gekoppeld aan de route. Tijdens het ontwikkelingsproces en na oplevering van de route ontstaan er ook nieuwe initiatieven als gevold van het klompenpad. Zo heeft Landwinkel en boerencamping de Maanenschijn in Appel (gemeente Nijkerk), waar het startpunt van het Appelpad is gekomen, hun schuur verbouwd zodat wandelaars er koffie kunnen drinken. De omzet van de landwinkel is overigens ook fors toegenomen sinds de komst van het Klompenpad.

Ook langs het Glindhorsterpad (de Glind, gemeente Barneveld) verkopen mensen die in dagopvang zijn op een boerderij langs de route op mooie dagen nu soms een drankje.

Langs het Oudenhorsterpad is een theeschenkerij geopend en zijn liniehutten ingericht als overnachtingsplaatsen.

Andere wandelpaden over boerenland

Ook in de andere provincies werken de provinciale organisaties Landschapsbeheer aan wandelpaden over boerenland. Zo kan men ‘Waddenwandelen’ in Noord-Holland, Friesland en Groningen, genieten van Flevoland middels de ‘Op de Kuierlatten’-routes, via ‘Polderpaden’ Zuid-Holland ontdekken en over heel veel ‘ommetjes’ genieten van het landschap in de eigen omgeving.

20 mei 2010

Auteurs: Barbara Hine en Marlies van Loon, Stichting Landschapsbeheer Gelderland ism Landschap Erfgoed Utrecht. Samen met de andere provinciale organisaties Landschapsbeheer vormen zij het samenwerkingsverband Landschapsbeheer Nederland